این نمای تكراری نشریات برروی گیشه
روزنامهفروشیها كه تنوع مورد نظر طیف گسترده مخاطبان از اقشار مختلف را
از بین برده و آنها را دلزده میكند، از آسیبهایی است كه در چند سال
اخیر در حوزه مطبوعات مشهود است و شاید نشان از نبود خلاقیت در بین طراحان
دارد و استفاده از تجربیات موفق برخی نشریات - ولو مربوط به سایر كشورها -
را به صورت تقریبا كپی فریاد میزند.
برخی كارشناسان در بیان چرایی
تقلید مجلههای مختلف از طرح روی جلد دیگر نشریات كه شاید در امر جذب
مخاطبان موفق عمل كردهاند، معتقدند كه شاید دلیل تقلید، استفاده طراحان
از یك منبع همچون فضای سایبر و تجربیات ثبت شده در آن است. بانكهای
اطلاعاتی در زمینه طرح روی جلد و استفاده از فضای مجازی كه در آن با
یكنواختی مواجهیم، شاید در مواردی حس خلاقیت افراد را در حد اندك
برمیانگیزد اما از آنجا كه اطلاعات در این فضا تخصصی نبوده و عمدتا عمومی
است، نمیتوان نتیجهای جز تكرار در عرصهای چون طرح روی جلد در تعدادی از
مجلات را انتظار كشید.
تجربه نشان داده در بسیاری
موارد طرح جلد یک مجله یا نشریه رمز موفقیت و فروش بیشتر آن اثر شده است
که این موضوع بیانگر قدرت و نفوذ هنر گرافیک و طراح در مخاطب است. ضرورت
ارتباط بین محتوای نشریه و طرح جلد از مواردی است كه كارشناسان بر آن
تاکید دارند كه ارتباط بین این دو میتواند در معرفی یک نشریه موثر باشد.
اما یكی از موضوعات مهم و قابل
توجه این است كه طراحان و گرافیستهایی كه در طراحی جلد نشریات فعالیت
میكنند، باید قبل از طراحی با مطالعه مجله از موضوعات مطرح شده آگاهی
یابند و بعد به سراغ نبوغ و خلاقیت خود بروند تا بتواند طرح مناسبی را
بیافرینند البته این گذشته از طرح كلی جلد در نشریات است كه در تمام
شمارهها باید حفظ شود.
عضو هیات علمی دانشگاه علامه
طباطبایی معتقد است: برای مطبوعات به عنوان ركن چهارم دموكراسی تكرار و
تقلید خوب نیست و برای جامعه نجیب ایرانی دست زدن به چنین ترفندهایی توهین
كننده است.
هوشنگ عباسزاده | در آسیبشناسی جلد مشابه بسیاری از نشریات در چند سال اخیر
با بیان این كه در حال حاضر مطبوعات حالت بحران را میگذرانند، گفت:
مطبوعات برای جذب مخاطب به هر تمهیدی روی میآورند كه شاید در این مسیر
تعدادی از مطبوعات ما عملكردی چون نشریات زرد یافتهاند؛ هرچند این نوع
نگارش بیانكننده مشكلات نیست و طبق رسالت خبری دردی را از مردم دوا
نمیكند.
او با بیان این كه اخیرا
بسیاری از نشریات روی گیشه روزنامهفروشیها شبیه هم هستند و حتی در نگاه
اول توسط مخاطبان خاص آنها هم اشتباه گرفته میشوند، ادامه داد: استفاده
از رنگهایی همچون قرمز و مشكی برای جلد نشریات جلبكننده است. اكثر
نشریات وقتی دیدند این نوع تركیب رنگ در تعدادی از نشریات پاسخ داد، سعی
كردند با بهرهگیری از این تجربه مخاطب بیشتری را جذب كنند. هرچند این
كپیبرداری و تقلید از نظر حرفهیی مناسب نیست و اصل خلاقیت را نادیده
میگیرد.
وی افزود: البته این تكرار در
نحوه طراحی روی جلد نشریات در ابتدا جذاب و گیرا است و در ادامه با تكراری
شدن مخاطب را دلزده میكند. مسوولان نشریات باید بدانند در درازمدت نوع
محتوایی كه ارائه میشود باعث تداوم حفظ مخاطب نخواهد شد زیرا ظاهر بعد از
مدت زمانی عادی میشود و دیگر راهی برای فروش نشریه نخواهد بود.
به عقیده این كارشناس البته
طرح روی جلد مشابه نشریات پرفروش و بعضا پرمحتوا یكی از راههای جذب مخاطب
است. در حال حاضر بیشتر نشریاتی كه حرفی برای گفتن ندارند و راههای
اطلاعرسانی را نمیدانند با بیان شایعات در حوزههایی به ویژه ورزشی و
هنری مخاطبان غیرحرفهیی رسانهها را برای شاید چندین شماره به دنبال خود
میكشانند.
او با اشاره به تعریف یونسكو
از تعداد آمار مخاطبان مطبوعات و نشریات به این مفهوم كه برای هر 10
میلیون نفر یك میلیون تیراژ استاندارد است، خاطرنشان كرد: طبق این
استاندارد اعلام شده تیراژ مطبوعات در ایران باید 7 میلیون باشد كه با
بهرهمندی از راههایی چون كپیبرداری از ظاهر و نیز رویآوردن به بیان
اخبار كذب و غیرواقع نمیتوان به این رقم رسید. علاوه بر این، باید ضمن
تولید محتوای صادقانه و واقعی، فرهنگ روزنامهخوانی را نیز در بین مردم
رواج داد.
این عضو هیات علمی دانشگاه در
بیان تجربه خود از حضور مخاطبان در برابر باجههای روزنامهفروشی ابراز
كرد: مردم با این ردیف روزنامهها و مجلات مختلف و نگاه كردن به ظاهر
یكسان و حتی تیترهای مشابه در یك موضوع مشترك با پوزخند میگویند، همه مثل
هم هستند و برای خرید كردن رغبتی از خود نشان نمیدهند؛ برای جذب مخاطب
باید به شعور او احترام گذاشت و حس تنوعطلبی او را درك كرد.
همچنین سعید خال ـ استاد
ارتباطات | روی جلد هر نشریه را اولین
كانال ارتباطی فرد با مطبوعات دانست و گفت: موضوع پر اهمیت طراحی روی جلد
به گرافیك مطبوعاتی بر میگردد كه باید تخصصی انجام شود.
او ادامه داد: شخصی كه طراحی
روی جلد نشریات را برعهده دارد، باید علاوه بر تسلط بر حوزههایی چون رنگ
شناسی، نقاشی، امور گرافیكی و عكاسی، روانشناس و جامعهشناس خوبی نیز باشد
تا با توجه به ذائقه روز مخاطب روی جلد نشریه را طراحی كند.
وی با بیان اینكه طراحی روی
جلد كاری كاملا تخصصی است، از نبود متخصصان این امر در ایران ابزار تاسف
كرد و افزود: به جز چند واحد دانشگاهی نه چندان تخصصی، آموزش علمی دیگری
در این حوزه انجام نمیشود كه آن هم خیلی سطح بالا و حرفهیی نیست. طراحان
جلد به صورت تجربی در عرصهی مطبوعات كشور مشغول به كارند.
به گفته او در كار طراحی روی
جلد آشنایی با رنگها و تاثیر چگونگی تلفیق آنها با نوشته و عكس به نحوی
كه مورد پذیرش مخاطب باشد از اهمیت ویژهای برخوردار است و چون دامنه
مخاطبان مجله با روزنامه فرق میكند و طراحی روی جلد آن و تیترهای آن به
طور حداقل هفتگی تغییر میكند، میتواند با یك طرح جذاب و در عین حال
اصولی مخاطبان خود را جذب و حفظ كند.
این استاد ارتباطات معتقد است:
كشور ما در ارتباط با صنعت مطبوعات خیلی ضعیف است؛ شاید خبرنویس كم نداشته
باشیم، اما در حوزههای علمی و كارشناسی مطبوعاتی مشكل گرافیك، صفحهبندی
و حروف چینی افراد آشنا به علم را كم داریم.
به اعتقاد وی هنوز در بین
مسوولان نشریات ما جا نیفتاده است كه هر شماره از نشریه باید مثل یك اثر
هنری به هنرمندان متخصص آن سفارش داده شود و توقع نتیجهای با زیباییهای
معقول و تخصصی را داشت.