به دنبال سلسله آیینهای بزرگداشت خاندان تجویدی، برنامهای با حضور استادان هنرهای سنتی، دانشجویان، علاقهمندان و خانواده تجویدی با محوریت مرور آثار | محمد تجویدی | برگزار شد.
در این نشست صادق بریرانی، محمدمهدی
هراتی و اسماعیل نظری پیرامون شاخصههای آثار محمد تجویدی، نقش این هنرمند
در کاربردی کردن هنر نگارگری و پیوند بین این هنر و گرافیک و تصویرسازی
سخنرانی کردند.
در آغاز صادق بریرانی در تکمیل سخنان جلسه گذشته و
ابراز تأسفهای مجید مهرگان از خروج آثار ارزشمند هنر ایرانی از کشور،این
امر را مشمول همه آثار ارزشمند هنرمندان بزرگ در سراسر جهان دانست و گفت:
«امروزه ما با دو نوع کالا روبرو هستیم، آنهایی که مصرف روزانه دارند و
کسی به دنبال کلکسیون کردن آن نیست، دوم کالاهایی نادر و کمیاب که حاصل
سالها تلاش یک هنرمند زبردست و برجسته است.»
وی با اشاره به اینکه جای
کالای کمیاب و ارزشمند در موزههای بزرگ جهان است، در تشریح فواید این امر
توضیح داد: «از آنجا که این آثار گرانبها بود، آنها را در موزهها
گذاشتند تا همه ببینند. یعنی به عنوان هنر نمونه و پر ارزش انسانی به آن
نگاه کردند. از طرف دیگر سبب شد درباره رموز زیبایی آن، تحقیق و بررسی
شود.»
بریرانی ادامه داد: «با ارائه نتایج این تحقیقات در سطح جهان،
همه دانستند که بسیار کمیاب و نادرند و بهای بالایی دارند، از طرف دیگر
بسیاری از هنرمندان صاحب سبک و مطرح غرب از جمله «ماتیس» از ویژگیهای
منحصر به فرد نگارگری ما بهره بردند و با دید جدیدی دست به خلق آثار
ماندگار زدند.»
این هنرمند در جمعبندی فواید حضور و گسترش جهانی هنر
ایرانی گفت: «بدین ترتیب همه دانستند این آثار هنری ساخته و نماینده ملت
ایران است؛ با هنرمندانی زیباپسند و نقش آفرین.»
صادق بریرانی در بخش دوم سخنانش به بررسی آثار محمد تجویدی پرداخت.
وی
ابتدا یادی از پدر محمد تجویدی کرد و گفت: «آن بزرگوار اگرچه شیوههای
دوره کمال الملک را آموخته بود و سایه روشن و آناتومی را به خوبی
میشناخت؛ اما زمانی که تصمیم گرفت مینیاتور کار کند، کاملاً با نهایت
صداقت و امانت شیوه دوره صفوی به خلق آثارش پرداخت و التقاطی به وجود
نیاورد و تنها با ایجاد تغییرات عرضی به نقاشی پرداخت. یعنی اگر موضوعات
تازهای را بر میگزید، اساس و نحوه ترکیب را با امانت حفظ میکرد.»
بریرانی یادآور شد که محمد تجویدی در دورهای پا به عرصه گذاشت که بحثهای جدیدی در حوزه تصویرسازی و گرافیک مطرح شده بود.
این
هنرمند پیشکسوت عرصه گرافیک ایران، تلاشهای مرحوم تجویدی را با امکانات
محدود چاپ چهار رنگ در آن زمان، بسیار قابل ستایش دانست و سخنان خود را
درباره چهره پردازی محمد تجویدی از ائمه به ویژه تصاویری که از حضرت علی
(ع) و امام حسین (ع) خلق کرده است ادامه داد.
بریرانی گفت: «با اینکه
هر دو تنها یک شمایل است، اما تفاوت نگاه و ویژگی آنها با پرداختهای به
جا و ریزهکاریهایی که تجویدی به کار برده کاملاً محسوس است.»
وی
افزود: «در تصویر حضرت علی (ع)، نوع نشستن، ورزیدگی بدن، نگاه و همه حکایت
از مردی عادل، شجاع، خداشناس، مهربان و... دارد؛ اما در شمایل امام حسین
(ع) همه چیز باید تنها در چهره و صورت ایشان نمایان میشد و خلاقیت تجویدی
در این اثر کاملاً جلوه گر شده و چهرهای روحانی، شجاع، نترس و... را به
تصویر کشیده است.»
بریرانی سخنان خود را با توضیحاتی پیرامون
تصویرسازیهای محمد تجویدی از شاهنامه و ترکیب بندیهای خاص او و همچنین
ارائه تصاویری از طراحیهایی به سبک رضا عباسی؛ اما آکادمیکتر ادامه داد.
این نشست با سخنان محمدمهدی هراتی درباره تنوع و گستره فعالیتهای محمد تجویدی ادامه یافت.
هراتی سخنان خود را با یاد خاطراتی از سال 1334 که نخستین مجموعه از آثار تجویدی به چاپ رسید آغاز کرد.
هراتی گفت: «از همان موقع آن قدر تحت تأثیر این آثار قرار گرفتم که حتی امضای خودم در پایین کارهایم، شبیه تجویدی شد.»
هراتی
با ارائه تصاویر متعدد از نخستین کتاب آراییهای تجویدی، درباره سنت و
شیوه رایج در آن دوره گفت: «شیوه کار بر این بود که با الهام از شعر،
تصاویر را میکشیدند و سپس قطعهای از شعر را در شمسههای مدور یا ترنج،
در نقاشی میآوردند، لذا پرکاری و استفاده از آرایههای تزیینی از
ویژگیهای این نوع کار بود.»
هراتی در بخش دیگری از سخنانش تجویدی را
متأثر از استاد بهزاد دانست و تصریح کرد: «اگرچه محمد تجویدی در قلمگیری
متأثر از بهزاد است؛ اما با الوان کردن قلم گیریها آن را متحول کرده.»
این
هنرمند اظهار داشت: «نگارگری معاصر ما به سوی خیال انگیز شدن و تصویرگری
خیال خود هنرمند پیش رفت و شعر برای او تنها بهانه بود. این مهم تا آنجا
پیش رفت که در آثار استاد فرشچیان، دیگر خود تابلو شعر است.»
هراتی با
نشان دادن نمونههای دیگری از آثار محمد تجویدی که در نشریات و روی جلد
کتابهای آن دوره به چاپ رسیده بود، توجه به مزمون، نورپردازی، عکاسی،
رعایت اصول نگارگری و حتی جلوههایی از معماری ایرانی را مهمترین
شاخصههای آثار تجویدی عنوان کرد که در کنار یکدیگر، زمینههای یک اثر
گرافیک الوان را پدید آورده است.»اسماعیل نظری، قدیمیترین شاگرد مرحوم
محمد تجویدی، آخرین سخنران این برنامه بود.
نظری بسیاری از نشریات و
حتی کارخانجات موفق امروز را مدیون طراحیهای خوبی که تجویدی برای آنها
انجام داده دانست و گفت: «با شروع فعالیت استاد تجویدی به تصویرسازی (در
سال 1334) بسیاری از ناشران بزرگ مثل اقبال، امیرکبیر، عبدالرحمان جعفری،
داود شیرازی و... به سراغ او آمدند و ماحصل این کار، بیش از چهارصد روجلد
است که حدود سی یا چهل عنوان آن مربوط به شعر است.»
نظری گفت: «در
زمینه تصویرگری شاهنامه، توان و قدرت قلمگیری استاد محمد تجویدی بهقدری
متفاوت از دیگران است که به راحتی میتوان اثر او را از دیگری تمیز داد.»
او
همچنین با ذکر خاطراتی از استادش، به اهمیت رعایت نجابت و اصول اخلاقی به
عنوان مهمترین آموزههای تجویدی در تربیت شاگردانش اشاره کرد.
گفتنی است، هفته آینده، میزگرد شاگردان استاد هادی تجویدی با حضور استادانی چون جمالپور، آقامیری، افتخاری و... برگزار خواهد شد.