در شرایطی که بسیاری از پیشکسوتان و هنرمندان عرصه نقاشی قهوه خانه ای
همچون مرحوم حسن اسماعیل زاده ، عباس بلوکی فر، حسین قوللر آغاسی چشم از
جهان فروبسته اند و تنها تعداد انگشت شماری از این هنرمندان به کار در این
عرصه ادامه می دهند برپایی نمایشگاهی از شاهکارهای نقاشی قهوه خانه ای و
نقاشی پشت شیشه می تواند علاوه بر زنده نگاه داشتن یاد هنرمندان درگذشته،
مشوقی برای هنرمندان فعال در این زمینه باشد.
از این رو موزه هنرهای معاصر تهران در روزهای پایانی سال 88 ( 23
اسفندماه ) نمایشگاه "خیالی نگاران" شامل 260 تابلو نقاشی قهوه خانه ای و
تعدادی از تابلوهای نقاشی پشت شیشه را به معرض نمایش گذاشته است.
جنگ خیبر ( محمد مدبر) ، روز عاشورا ( عباس بلوکی فر)، آمدن شمر نزد
حضرت ابوالفضل( ع) ( حسن اسماعیل زاده )، ذبح اسماعیل (محمد مدبر)، پرده
درویشی ( حسین همدانی ) ، نبرد قلعه کوک ( حسین قوللر آغاشی )، جنگ مولا
با هزاردستان ( احمد خلیلی ) از جمله تابلوهای به نمایش درآمده در
نمایشگاه خیالی نگاران است.
به گزارش ایرنا، تعدادی از آثار ارایه شده در نمایشگاه خیالی نگاران
از گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران و تعدادی دیگر نیز از نگارخانه داران
خصوصی و میراث فرهنگی به امانت گرفته شده است.
مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در مورد برپایی
این نمایشگاه گفت: این نمایشگاه در آستانه نوروز باستانی ( از 23 اسفندماه
88 ) و به همت بلند مجموعه داران، استادان، پیشکسوتان، شورای سیاستگذاری و
نگارخانه داران که به موزه ی هنرهای معاصر اعتماد کردند و آثارشان را به
رسم امانت به ما دادند، برپا شده است.
"محمود شالویی" ادامه داد: این مجموعه در برگیرنده ی آثاری متنوع از
صورت و سیرت هایی است که شاید تاکنون به این شکل و وسعت به نمایش در
نیامده بود اما ما برای اولین بار شاهد این اجتماع از هنرمندان برجسته ی
نقاشی قهوه خانه ای هستیم.
به گفته وی این نمایشگاه آغازی است برای توجه دوباره به هنری که
روبه افول و نابودی می گذارد و باید تلاش کرد تا بار دیگر با احیای نقاشی
قهوه خانه ای به رشد و توسعه ی آن بپردازیم.
آنچه مسلم است توجه به هنر نقاشی قهوه خانه ای و برپایی نمایشگاه از
آثار بزرگان این هنر در رشد و توسعه آن موثر است ولی در کنار این امر باید
به آموزش این هنر و وضعیت نقاشان قهوه خانه ای نیز توجه نشان داد.
شالویی، راه اندازی آموزشگاه آزاد نقاشی قهوه خانه ای را گامی مهم در
جهت احیای نقاشی قهوه خانه ای و انتقال و آموزش آن به نسل آینده قلمداد
کرد وبا بیان اینکه این هنر در اعتقادات دینی و ملی ما ریشه دارد بر لزوم
تلاش برای رشد و توسعه آن تاکید کرد.
"منصور وقایی" یکی از نقاشان پیشکسوت قهوه خانه ای براین باور است
که باید علاوه بر آموزش این هنر به نسل آینده ، نسبت به ایجاد چرخه برای
فروش آثار قهوه خانه ای نیز اقدام شود.
این هنرمند 75 ساله که از کودکی به کار در زمینه نقاشی قهوه خانه ای
پرداخته است، گفت: در حال حاضر دهها تابلوی نقاشی قهوه خانه ای در منزل
دارم که نه تنها کسی آنها را نمی خرد من نیز فضای نگهداری از آنها را
ندارم، درحالیکه این تابلوها نیاز به نگهداری دارند.
وی تاکنون بیش از 200 تابلو نقاشی قهوه خانه ای خلق کرده و براین
باور است که باید نهادهای دولتی برای خرید این آثار و آثار مشابه از
هنرمندان اقدام کنند.
وقایی یادآور شد: من برای فروش آثارم به تمام نهادها نامه نوشتم و
قیمت بسیار پایینی هم پیشنهاد کردم ولی کسی داوطلب خرید نشد و با اینکه هر
پرده میلیونها تومان ارزش داشت من برای 23 تابلو قیمت 50 میلیون تومان را
گذاشتم ولی کسی متقاضی خرید نشد بنابراین به نظر می رسد که تنها دولت باید
برای ایجاد رونق در خرید و فروش آثار هنری کار اساسی انجام دهد.
در روزهای واپسین سال 1388 و هنگام بررسی لایحه بودجه 1389 در مجلس
شورای اسلامی، با وجود نظر مساعد رییس کمیسیون فرهنگی پیشنهاد اختصاص نیم
درصد بودجه سازمان ها و نهادها به خرید آثار هنری رای نیاورد و به تصویب
نرسید.
بسیاری از هنرمندان و مسوولان هنری کشور امیدوارند که این طرح
بالاخره مورد توجه اهالی بهارستان قرار گیرد زیرا این امر یکی از شاه
کلیدهای تحول در چرخه اقتصاد هنر کشور محسوب می شود.
برپایی نمایشگاه خیالی نگاران در موزه هنرهای معاصر تهران تا 15
اردیبهشت ماه ادامه دارد و به گفته مدیر روابط عمومی موزه هنرهای معاصر
تهران مدت برپایی آن احتمالا بعد از 15 اردیبهشت ماه نیز تمدید شود.
تاکنون استقبال از این نمایشگاه که شاهکارهای هنری نقاشی قهوه خانه
ای در آن ارائه شده، بسیار خوب بوده است و به ویژه در هفته دوم فروردین
ماه 89، روزانه بیش از 300 بازدید کننده از این نمایشگاه بازدید کردند.
این نمایشگاه به همت دفتر هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
و با حمایت مجموعه فرهنگی و تاریخی سعدآباد، بنیاد آفرینش های هنری
نیاوران، پژوهشگاه میراث فرهنگی، موسسه توسعه هنرهای تجسمی و مجموعه داران
بخش خصوصی برگزار شده است.
نقاشی قهوه خانه ای در واقع آیینه نمایش هنر هنرمندان عاشق و دلسوخته ای است که این روزها تنها نامی از آنها باقی است .
این بزرگان هنر و فرهنگ ایران همواره با زدن رنگ ها بر دل نقش ها تلاش
کردند که بزرگ مردی ها و راستی های مردان دین، حکایت ها و افسانه ها را
ترسیم کنند.
نبرد شخصیت های شاهنامه با یکدیگر، واقعه روز عاشورا، شمایل مقدس
امامزادگان بزرگوار، تصاویر حماسه های جانبازی و ایثار پیشوایان دین، جنگ
های صدر اسلام، ذبح حضرت اسماعیل (ع ) و داستان های حماسی و دینی از جمله
موضوعات نقاشان قهوه خانه ای است که در کنج خیال خود تصور و سپس با
استفاده از هنر نقاشی و رنگ و روغن بر دل پرده ها و بوم ها ماندگار کردند.
این نوع از نقاشی که با درونمایههای رزمی، مذهبی و بزمی است در
اواخر قاجار و اوایل پهلوی همزمان با جنبش مشروطه ی ایران، اوج گرفت.
مبداء این هنر، سنت قصهخوانی ، مرثیهسرایی و تعزیهخوانی در ایران
است که پیشینه? آن به سدهها پیش از ایجاد قهوهخانهها و چایخانهها
میرسد.
این شیوه از نقاشی در دهههای 1320 و 1330 مورد توجه هنرمندان
مدرنیست ایرانی به ویژه اهالی مکتب سقاخانه قرار گرفت و درحال حاضر نیز با
حضور و تلاش هنرمندان انگشت شماری دنبال می شود.
امیر عبدالحسینی | دبیر نمایشگاه بزرگ نقاشی قهوهخانهای ایران
این
هنر قبل از هرچیز ته مایهای مردمی دارد و وجه تمایز آن با دیگر هنرهایی
از این دست نیز همین امر است. اما شاید مهمترین نیاز امروز نقاشی
قهوهخانهای را بتوان آموزش و البته توجه به معدود هنرمندان در قید حیات
این رشته دانست كه البته این نیاز بیشتر احترامی است كه به هنر گذاشته
میشود قبل از هنرمند.
آموزش ركن اصلی و مهم هر هنر به شمار میرود
كه نه این هنر بلكه بسیاری دیگر از رشتههای هنری نیز بدون آموزش راه به
جایی نمیبردند و البته مهجور میماندند. این مهم در جایی است كه در ایران
پس از پیروزی انقلاب شكوهمند اسلامی هنر جایگاه اصلی خویش را یافت و با
نگاهی متعهدانه رو به سوی فردایی بهتر و روشنتر نهاد.
نقاشی
قهوهخانهای نیز در این مسیر پا پس نگذاشت تا همپای دیگر رشتههای هنری
قدم بردارد. این قدمها هرچند كوتاه بود اما مثبت بودن و رو به جلو بودن
باعث شد تا این هنر كماكان این روزها زنده بماند و البته برای این امر راه
پر فراز و نشیبی را نیز طی كند.
در بسیاری از جوامع هنری جهان
شاید هنر نقاشی قهوهخانهای ایران بیشتر از خود ایران شناخته شده باشد و
شاید این موضوع اهمیت بالای این هنر را در میان منتقدان هنری در سرتاسر
جهان نشان دهد. هنرمندانی كه با توجه به روحیه مردمی آنچه در ذهن و روح
مردم میگذشته است را به تصویر كشیدند تا نیاز به درك هنر و البته هنر
كاربردی در این گوشه از جهان یعنی ایران بیش از دیگر نقاط جهان به چشم
بیاید.
باید اذعان داشت كه نقاشی قهوهخانهای این روزها هرچند
روزهای طلایی خویش را پشت سر نمیگذارد و معدود هنرمندان زنده این رشته
هنری یا با بیماری دست به گریبان هستند یا دیگر در قید حیات نیستند، اما
توجه قشر جوان به فراگیری و آموزش این هنر شاید بتواند آیندهای طلایی
برای این رشته در ایران را رقم زند.
آینده نقاشی قهوهخانهای روشن است. این یك شعار
نیست بلكه واقعیتی است كه نشان از ریشه دار بودن این هنر دارد. گروه گروه
جوانانی كه به دنبال فراگیری این هنر رفتهاند این آینده را رقم خواهند
زد. جوانانی كه هر یك در ذهن خویش ایده و تصویری تازه برای مانایی این هنر
رقم زدهاند هریك به شیوه خویش میخواهند این میراث نه چندان پیر اما
ارزشمند هنرمندان ایرانی را در سدههای اخیر جاودان كنند.
باید
به ایشان مجال داد تا نقاشی قهوهخانهای نیز فرصتی برای خودنمایی یابد.
مجالی برای حضور در نمایشگاهها و آوردگاههای جهانی كه میخواهند صداقت و
راستی را در تابلویی نقاشی ببینند.
شاید توجه هرچه بیشتر به
برگزاری نمایشگاههای خارجی نقاشی قهوهخانهای همان فرصت باشد. باید جهان
به نظاره این هنر بنشیند تا همانطور كه دیگر هنرهای ایرانی را به تحسین
نشستهاند، انگشت تعجب به دهان بگیرند و با نگاهی نو این سبك و شیوه
ایرانیان در بیان هنری را به نظاره بنشینند.
امیر عبدالحسینی
دبیر نمایشگاه بزرگ نقاشی قهوهخانهای ایران