علی
بختیاری مدیر گالری 66 درباره این نمایشگاه توضیح داد:از 20 اسفند ماه سال 87
تحقیقات این نمایشگاه را با مطالعه مجلات فرهنگ و هنر،مقالاتی درباره
فرامرز پیلارام و گفتگوهایی درباره او آغاز كردم و از مجموعه این مطالعات
دورههای مختلف كاری این هنرمند در سالهای حیاتش مشخص شد.
او ادامه داد:بعد از یك سال
تحقیق شروع به جمعآوری آثار این هنرمند از میان مجموعهدارن خصوصی كردم و
نهایتا 110 اثر از اولین دورههای كار پیلارام در هنرستان هنرهای زیبا
پسران در سال 1336 تا آخرین كارهای او قبل از مرگش در سال 1362 جمعآوری
كردم كه از این میان بسیاری از آثار او تا كنون به نمایش عمومی درنیامده
است.
بختیاری با اشاره به آثار
ارائه شده در این نمایشگاه توضیح داد: تمركز پیلارام در تمام این سالها
بر خط نقاشی بوده ولی در این حوزه نیز او دست به تجربههای متفاوتی زده
است كه در این نمایشگاه ماحصل آنها نمایش داده میشود.
به گفته او در كنار این
آثار،مجموعهای از طراحیهای فیگوراتیو پیلارام و 50 قطعه عكس شخصی از او
در كنار هنرمندان و چهرههای مطرح به نمایش درآمده است.همچنین در طول
نمایشگاه سه ویدئو كه در زمان حیات این هنرمند تهیه شده است ،در كنار
پوستر تمام نمایشگاههای پیلارام در سالهای مختلف كار او به نمایش درآمده
است.
مدیر گالری 66 در ادامه با
اشاره به دلایل خود برای برپایی چنین نمایشگاه بزرگی گفت: یكی از
رسالتهای این نمایشگاه معرفی و پیوند دوباره هنرمندان نسل پیشین با نسل
بعد از انقلاب است،زیرا هنر معاصر ما از یك دوره به بعد با انقطاعی تاریخی
مواجه شد.
او متذكر شد: برپایی چنین
نمایشگاهی وظیفه موزه هنرهای معاصر است،تا این تجربه و این هنر را به نسل
جدید منتقل كند،اما با این وجود خوشحالم كه ماحصل این نمایشگاه و بازتاب
آن خستگی این یك سال تلاش را از تنمان درآورد و موفق شدیم به این هنر و
هنرمندان آن ادای دین كنیم.
گفتنی است؛ این نمایشگاه تا
25 فروردین ماه سال 89 در گالری 66 به نشانی خیابان سمیه، بین مفتح و
رامسر، شماره 142 ادامه دارد و علاقهمندان میتوانند همه روزه از ساعت 11
صبح تا 20 بعداز ظهر و روزهای تعطیل از ساعت 16 تا 20 از این آثار دیدن
كنند.
«فرامرز پیلارام»؛ نقاش و خوشنویس معاصر ایرانی از جمله نمایندگان مکتب سقاخانه محسوب میشود.
او در سال 1316 در تهران به
دنیا آمد و استعدادش در نقاشی و تمایلش به ادامه آن باعث شد که پس از
پایان دوران دبستان به هنرستان هنرهای زیبای پسران راه یابد.
همزمان با تحصیل نیز در اداره
آمار عمومی مشغول به کار شد. او در 1340 از هنرستان دیپلم گرفت و سپس در
دانشکده هنرهای تزیینی به تحصیل پرداخت و در 47 موفق به دریافت درجه فوق
لیسانس در رشته معماری داخلی و نقاشی تزیینی شد و در سال 49 برای مطالعه
بیشتر درباره نقاشی،لیتوگرافی و انواع چاپ به فرانسه سفر کرد.
او در سومین و چهارمین دو
سالانه تهران در سالهای 43 و 45 برگزیده و پس از آن کارهای او و دیگر
هنرمندان مکتب سقّاخانه به دوسالانه ونیز فرستاده شد.موزه هنرهای جدید
نیویورک هم یکی از آثار او و آثار چند تن دیگر از هنرمندان این مکتب را
خریداری کرد.
پیلارام علاوه بر آن در
نمایشگاههای متعدد دیگری نیز شرکت کرد كه از آن جمله میتوان به دو
نمایشگاه مستقل در تالار فرهنگ، نمایشگاه هنر معاصر ایران در موناکو و
نمایشگاه هنر معاصر ایران در آمریکا شاره كرد. او سپس در سال 53 با همكاری
هنرمندانی همچون مرتضی ممیز، مارکو گریگوریان و ... «گروه آزاد» را تشکیل
داد.این گروه چهار سال فعالیت داشت و چندین نمایشگاه از آثار نقاشان
ایرانی در شهرهای مختلف دنیا برپا کرد.
فرامرز پیلارام نهایتا در شهریور ماه سال 62 درگذشت و در خرداد 1371 نمایشگاهی از آثار نقاشی ـ خط او در نگارخانه نور برپا شد.
تعدادی از آثار او این روزها در موزه سعدآباد، موزه هنرهای زیبا و موزه هنرهای معاصر تهران نگهداریمیشوند.
خبرتکمیلی | نمادینه
پیلارام ،
فرامرز ، نقاش و خوشنویس معاصر ایرانی ، از نمایندگان مکتب سقّاخانه . در
1316ش در تهران به دنیا آمد. استعداد وی در نقاشی و تمایلش به ادامة آن
باعث شد که پس از پایان دوران دبستان ، به هنرستان هنرهای زیبای پسران راه
یابد. همزمان با تحصیل ، در ادارة آمار عمومی مشغول به کار شد. در 1340ش
از هنرستان دیپلم گرفت (اشرفی ، ص 38؛ کاشفی ، ص 129)، سپس در دانشکدة
هنرهای تزیینی به تحصیل پرداخت و در 1347ش موفق به دریافت درجه فوق لیسانس
در رشتة معماری داخلی و نقاشی تزیینی شد و در 1349 ش ، برای مطالعة بیشتر
دربارة نقاشی ، لیتوگرافی و انواع چاپ به فرانسه سفر کرد («بیاد پیلارام :
نقاش و خطاط معاصر»، ص 199؛ کاشفی ، همانجا).
پیلارام همواره در پیِ به تصویر کشیدنِ نمادهای اصیل ایرانی بود. در
کارهای اولیه اش مُهرهایی را که در قدیم به جای امضا از آن استفاده می
کردند، بزرگ نمایی کرد و زمینه ای کتیبه گونه به وجود آورد و در آن
نمادهای مذهبی ، مانند عَلَم و پنجه ، را با اشکال هندسی درآمیخت ( رجوع
کنید به پاکباز، ص 149). او با علاقه و توجه به هنرهای سنّتی ایرانی ،
نظیر کاشیکاری و در مسیر یافتن راههای نو برای «ترکیب بندی » های جدید، و
دریافتِ این مطلب که خط فارسی ، بویژه نستعلیق ، در تلفیق با نقاشی ویژگی
ممتازی به تابلوها می بخشد، به آموختن خطاطی در انجمن خوشنویسان پرداخت و
سپس مدتی در آنجا تدریس کرد («بیاد پیلارام : نقاش و خطاط معاصر»، ص
199ـ200؛ پیلارام ، 1348 ش ، ص 33). از آن پس ، خط دستمایة اصلی آثار او
شد. ازینرو می توان او را از پیشگامان نقاشی ـ خط در ایران دانست .
پیلارام با کاربرد خط در نقاشی ، به خطاطی نیز شکل نوینی بخشید و آن را از
چارچوبهای سنّتی خارج ساخت . این زمان (1340ـ1341 ش ) مصادف
بود با سالهایی که هنرهای اصیل ایرانی در مقابل موج نوگرایی غربی در همة
زمینه ها قرار گرفت (شهرتی ، ص 35؛ «بیاد پیلارام : نقاش و خطاط معاصر»، ص
199). در 1341 ش پیلارام و تنی چند از هنرمندان مکتب سقّاخانه * را ــ که
شیوه ای اصیل و بر پایة اعتقادات و نمادهای مذهبی و ایرانی بود ــ در
نقاشی و مجسمه سازی بنیان نهادند (پیلارام ، 1354 ش ، ص 26؛ پاکباز، ص
307). او در سومین و چهارمین دو سالانة تهران (1343ش ، 1345ش ) شرکت کرد و
برندة مدال شد. پس از آن کارهای او و دیگر هنرمندان مکتب
سقّاخانه به دوسالانة و نیز فرستاده شد و بسیار مورد توجه قرار گرفت .
موزة هنرهای جدید نیویورک هم یکی از آثار او و آثار چند تن دیگر از
هنرمندان این مکتب را خریداری کرد (پیلارام ، 1354 ش ، همانجا).
پیلارام در نمایشگاههای متعدد دیگری نیز شرکت کرد ــ از جمله دو نمایشگاه
مستقل در تالار فرهنگ (1342ش )، نمایشگاه هنر معاصر ایران در موناکو
(1343ش ) و نمایشگاه هنر معاصر ایران در امریکا (1347ش ) ــ و چند مدال و
جایزه گرفت (پیلارام ، 1348 ش ، همانجاها).
پیلارام در 1353ش با هنرمندانی چون مرتضی ممیز، مارکو گریگوریان و چند تن
دیگر، «گروه آزاد» را تشکیل داد. این گروه چهار سال فعالیت داشت و چندین
نمایشگاه از آثار نقاشان ایرانی در شهرهای مختلف دنیا برپا کرد (پاکباز، ص
451).
پیلارام به تدریس نیز علاقه مند بود، ازینرو از 1351 تا 1359 ش با سمت
استادیار در دانشکدة معماری دانشگاه علم و صنعت به تدریس طراحی پرداخت
(اشرفی ، همانجا).
آثار پیلارام تابلوهای رنگ و روغن با ساختاری محکم است که خط در آنها با
تکیه بر هنرهای سنّتی حرکاتی آهنگین دارد. آهنگ خطوط در کارهای او با
تکرار یک حرف به وجود می آید و بزرگ نمایی و هدایت اَشکال ، حس حرکتِ بصری
را به بیننده القا می کند. ادغام خطوط سیاه و ضخیم و سفید و نازک و ترکیب
آنها با عنصر خط در آثار او نوعی وحدت به وجود می آورد (مجابی ، ص 81؛
اشرفی ؛ شهرتی ، همانجاها). از دیگر ویژگیهای آثار پیلارام اندازة بزرگ
تابلوهایش ، غلبة شکل بر محتوا، تضادهای رنگی شدید و بهره گیری از رنگها
به صورت حجیم و ضخیم است . از جمله تابلوهای اوست : تیغه ها (1341ش )،
ترکیب بندی سبز (1346ش )، ریتم با کلمة علی (1350ش ) و عاق والدین (1355ش
؛ اشرفی ، همانجا؛ پاکباز، ص 150). سایر فعالیتهای او ساخت مجسمه های بزرگ
برنزی و پیکره های عظیم چوبی به صورت حجمهایی تشکیل یافته از خط بود
(اشرفی ، همانجا؛ «بیاد پیلارام : نقاش و خطاط معاصر»، ص 200؛ کاشفی ، ص
84). او معتقد بود که چون آثارش برگرفته از زندگی است ، پس باید در خدمت
مردم و در اختیار آنان باشد و تابلوها و آثار هنری باید از انحصار مجموعه
ها و نمایشگاهها خارج شود و حتی در سطح شهر در معرض دید مردم قرار گیرد تا
همگان از آن بهره ببرند (پیلارام ، 1356 ش ، ص 12).
پیلارام در شهریور 1362 درگذشت (کاشفی ، ص 83).
در خرداد 1371 نمایشگاهی از آثار نقاشی ـ خط او در نگارخانة نور برپا شد.
تعدادی از آثار او در موزة سعدآباد، موزة هنرهای زیبا و موزة هنرهای معاصر
تهران نگهداری می شود.
منابع : هادی اشرفی ، «از طراحی به طراحی : گزارشی از نمایشگاه فرامرز پیل
آرام »، رستاخیز جوان ، ش 82 (اسفند 1355)؛ «بیاد پیلارام : نقاش و خطاط
معاصر»، فصلنامة هنر ، ش 5 (زمستان ـ بهار 1362 ـ 1363)؛ رویین پاکباز،
دایرة المعارف هنر: نقّاشی ، پیکره سازی ، گرافیک ، تهران 1378 ش ؛ فرامرز
پیلارام ، «خط و عینیت در نقاشی » (مصاحبه )، فردوسی ، ش 907 (اردیبهشت
1348)؛ همو، «گفتگو با فرامرز پیل آرام : من آدم ساده و بلندپروازی هستم
»، تلاش ، سال 10، ش 55 (بهمن 1354)؛ همو، «گفتگو با فرامرز پیل آرام ،
نقاش : شکل در درجه اول اهمیت قرار دارد»، کیهان ، ش 10120، 4 فروردین
1356؛ مجید شهرتی ، «خطاطی پیشرو»، سروش ، سال 14، ش 616 (شهریور 1371)؛
جلال الدین کاشفی ، «تلفیق عناصر همگن در کالبد شکل و رنگ »، فصلنامة هنر
، ش 15 (بهار 1367)؛ جواد مجابی ، «نقاشانی که دوستشان داشته ام »، گردون
(بهار 1370).
/ هلن خوش چین گل /