این مجموعه آثار تمام تاکید خود را بر معنا و کارکرد هنری قرار داده است تا با فاصله گرفتن از کارکردهای معمول آثار گرافیکی، ما را با مجموعهای از تصاویر و طرحهای گرافیکی مواجه کند که باید با دقت خوانده شوند و نباید خیلی سر سری از کنار آنها بگذریم.
محمود مکتبی: نمایشگاهی با عنوان طراحی زنده در
نگارخانه لاله تهران برپا شده بود.
در این نمایشگاه 150 اثر از مرتضی قائمی به صورت طراحی تصویری دیجیتال
آرت ارائه شده است که در قالب چند مجموعه مختلف و لتهای مجزا و پراکنده
مربع شکل بر دیوار نگارخانه نصب شدهاند. در نگاه نخست آنچه که این آثار
را به قالب طراحی تصویری و چیزی جدا از آثار گرافیکی معمول در میآورد،
شاید نحوه ارائه آثار باشد که در اینجا کارکرد خاص خودشان را از دست
دادهاند و به صورت لتهای کوچک و پراکنده بر دیوار ما را جداگانه به سوی
خود میکشانند. این طراحیهای گرافیکی با آنکه کمتر به موضوع پرداختهاند
اما با جزئیات و نشانها و نوشتههای خود گویی هر کدام در حال رخ دادن و
زندگی هستند و شاید به همین علت باشد که هنرمند نام این نمایشگاه را طراحی
زنده گذاشته باشد.
نخستین مجموعه این نمایشگاه، مجموعه
سونوگرافیهاست که در تلفیق این عکسها و بافت حروف فارسی به نوعی حروف را
در بطن یک سیاهی زنده قرار میدهد که البته خود عکسهای سونوگرافی نیز
میتواند تداعی کننده معنای زندگی و حرفهایی درونی باشد. در مجموعه بعدی
که تنها مجموعه موضوعدار نمایشگاه است، قائمی در چهار لت سبز رنگ تعبیر
خود را از شعر لولیان مست مولانا به تصویر کشیده است که شاید مجموعهای
موفق از این نمایشگاه باشد. در این مجموعه پراکندگی لتها، خالی ماندن یک
لت از طراحی و تنهایی دو فیگور در دو لت دیگر در تقابل با مستی
جمعی آنها، همگی کمک کرده است تا فضایی مناسب بازسازی شود.
در
مجموعه دیگر که مجموعه چهرههاست، هنرمند چهرههای گرافیکی شده انسانهای
مختلفی را در حس و حالهای متفاوت، در کنار نشانههای دیگر که در کلیت
تصویر با هم ترکیب شدهاند به نمایش گذاشته است. یک چهره با زمینهای از
گل، یک چهره با ترکیبی از ستارهها و نوشتههای ریز و به همین ترتیب
چهرههای دیگری با عناصر تصویری دیگر، همگی به یک طراحی تصویری تبدیل
شدهاند که توسط مخاطب و ذهنیت خاص او که برآمده از ارتباط عناصر مختلف
تصویر است به یک برداشت میانجامد و میتواند برای هر فرد هر مخاطب معنا
و زیبایی خاص خود را داشته باشد. فضای خاکستری همه این لتها تنها به
وسیله تک رنگها محوی در تصویر تکمیل شدهاند و این تک رنگها بسیار مهم
جلوه میکنند و شاید بسیار بر فضاسازی ذهنی ما از این چهرهها تاثیرگذار
باشند. البته خود چهرهها نیز تا اندازهای گویای فضای خود هستند تا به
طور مثال در چهرهای تیره و خاموش با یک عینک دودی، فضای تاریک پشت تصویر
و نمای گرافیکی یک پخشکننده موسیقی با صدایی بالا همگی ما را به یک سمت و
سو میبرند و در تصویری دیگر چهره یک زن خندان در سیاهی موهایش به بیرون
از کادر هدایت میشود.
چند مجموعه دیگر نیز با تفاوتهای همین
روال را پیش میگیرند. مجموعه عکسها رادیولوژی که با قیچی و زیپ و اشیائی
از این دست ترکیبی غیرمعمول را برای ما میسازند که برای پی بردن به فضای
هر کدام از آنها باید به جزئیات تصویری آنها بسیار دقت کرد. این ویژگی در
مورد مجموعه حروفی که در زمینهای رنگی و متضاد خود به نمایش درآمدهاند
نیز به چشم میخورد. علاوه بر این آثار، تک اثرهایی نیز وجود دارند که با
طراحیهای گرافیکی و گاه ساده که از تلفیق چند عکس ساخته شدهاند. مثلا
چهره چنگیز خان که به واقع از تاشها قلم گرافیکی و خشنی در یک زمینه
نارنجی رنگ ایجاد شده یا یک سر ماهی با دهانی باز که در حال بلعیدن
لکههای آبی گرافیکی است.
آخرین مجموعه را هم شاید بتوان مجموعه چشمها
جنگ نامید، هنرمند در 12 لت چهار اثر نقاشی را (هر کدام در 3 لت) به صورت
جزئی و بخشی از اثر برش داده است و در هر کدام از این لتها بر چشم
انسانهای حاضر در کادر تاکید کرده است تا چشم این فیگورها را در این
نقاشیها که موضوع همه آنها جنگ است نمایش دهد. چشم به عنوان عضوی از بدن
که میتواند گویای بسیاری از حالات درونی این فیگورها باشد. قائمی در این
مجموعه از دو نقاشی اروپایی و دو نقاشی ایرانی استفاده کرده است که یکی از
آنها مربوط به کمالالدین بهزاد و یکی هم مربوط به گویا است. آخرین اثر
طراحیهای تصویری این نمایشگاه نیز، اثری بزرگ اما در تک تکه شده از چهره
خود هنرمند است که به صورت آویخته از سقف چهره را تکمیل میکنند.
در
پایان آنچه را که میتوان به صورت کلی درباره این آثار عنوان کرد این
مسئله است که کارهای گرافیکی مرتضی قائمی که نخستین نمایشگاه انفرادی خود
را در این نگارخانه برپا کرده است، تمام تاکید خود را بر معنا و کارکرد
هنری قرار داده است تا با فاصله گرفتن از کارکردهای معمول گرافیکی آثار ما
را با مجموعهای از تصاویر و طرحهای گرافیکی مواجه کند که باید با دقت
خوانده شوند و اگر بخواهیم خیلی سر سری از کنار آنها بگذریم، شاید چیز
زیادی دستگیرمان نشود. چرا که نه ابعاد آثار به گونهایست که مخاطب را در
بر بگیرد و نه موضوع آنها، بلکه آنچه که مهمترین وجه این آثار را
میسازد، ترکیب نشانهها و عناصر تصویری است که چندان بی ربط و پراکنده در
تصاویر به کار نرفته است و میخواهد که در حال رخ دادن و زندگی باشند.
این
نمایشگاه که از 1 اسفند ماه کار خود را آغاز کرده است، تا پنجشنبه این
هفته(6 اسفند ماه) از ساعت 9تا 13 و 15 تا 19 میزبان علاقهمندان خود
خواهد بود.